بررسی تطبیقی نقش صرف‌و‌نحو بر فهم آیات و دیدگاه مفسران در دو تفسیر تسنیم و روح‌المعانی (مطالعۀ موردی سور مئین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح 4 مدرسه علمیه کوثر، تهران، ایران.

2 استادیار دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم، قم، ایران.

3 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

چکیده

مفسر در مواجهۀ ابتدایی با آیه از میان علوم موردنیاز تفسیر، بیشترین بهره را از صرف‌و‌نحو دریافت می‌کند. شناخت کاربردی این ادعا و میزان دامنۀ تأثیر آن علوم در تفسیر، مسئله‌ای است که این مقاله با‌ هدف پاسخ به آن سامان‌ یافته است. این پژوهش برای اثبات این ادعا به شیوۀ توصیفی- تحلیلی جستجو را به سور مئین محدود کرده است و با استخراج مواردی از اعمال نظرات مطرح‌‌شده صرفی و نحوی در تفسیر تسنیم و روح‌المعانی به این نتیجه دست یافته است که هر دو مفسّر، از نظر صرفی در معنای مفردات اختلافی ندارند؛ جز در برداشت تفسیری از معنای «ظلّام»، «إهتدی» و «اعمی». ولی در مباحث نحوی، در بحث مرجع ضمیر و «ما» موصوله اختلافاتی میان ایشان وجود دارد که بیشتر متأثر از  فهم مفسر از متن است؛ هر‌‌چند آیت‌الله جوادی آملی مؤیداتی را برای دیدگاه خود از سیاق و آیات دیگر نیز بیان می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Role of Morphology and Syntax in the Understanding of Verses and the Viewpoints of the Interpreters in the two Interpretations of Tasnīm and Rūḥ al-Ma‘ānī (a Case Study of Al-Suwar al-Mi’īn)

نویسندگان [English]

  • Fahimeh Bostan Manesh Nik 1
  • Muhammad Akbari 2
  • Rahman Oshriyeh 3
1 Level 4 Religious Student (Ṭalaba) at Kowsar Seminary, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, University of Sciences and Knowledge of the Holy Qur’an, Qum, Iran
3 Associate Professor, University of Sciences and Knowledge of the Holy Qur’an, Qum, Iran.
چکیده [English]

Among the sciences required for interpretation, the commentators receive the most benefit from morphology and syntax in their initial encounter with a verse. The practical recognition of this claim and the extent of the influence of those sciences in interpretation is an issue that this article is intended to answer. To prove this claim in a descriptive-analytical manner, this research has limited the search to Al-Suwar al-Mi’īn (Sūras consisting of over 100 āyas) and, by extracting cases of the applications of the proposed morphological and syntactic views in the interpretations of Tasnīm and Rūḥ al-Ma‘ānī, has reached the conclusion that both interpreters do not differ morphologically in the meaning of the words; except in the interpretive impression of the meaning of "allām" "ihtadā” and "amā". However, concerning syntax, in relation to antecedent and the relative "mā", there are differences between them that are mostly influenced by the interpreter's understanding of the text; although Ayatollah Javadi Amoli also provides supportive evidences for his view from the context and other verses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • morphology
  • syntax
  • theological opinions
  • Tafsīr-i Tasnīm
  • Tafsīr-i Rūḥ al-Ma‘ānī
  1. قرآن کریم، ترجمهٔ فولادوند؛ کاویانپور؛ مشکینی.
  2. آسه، جواد (1401ش). «نحو نص قرآنی؛ چیستی و چرایی». قرآن شناخت. سال پانزدهم. شمارهٔ دوم پیاپی 29. ص 34-19.
  3. ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی (1422 ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت: دار الکتاب.
  4. ابن سیده، على بن اسماعیل‏ (1421ق). المحکم و المحیط الأعظم. بیروت‏: دار الکتب العلمیة.
  5. ابن عاشور، محمد الطاهر (1420 ق) التحریر و التنویر. بیروت: موسسة التاریخ العربی عاشور.
  6. ابن‏عطیه، عبدالحق بن غالب (1422 ق). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دار الکتب العلمیة و منشورات محمد علی بیضون‏.
  7. ابن عقیل، عبدالله بن عبد الرحمن [بی تا] شرح ابن عقیل. تهران: ناصر خسرو.
  8. ابن منظور، محمد بن مکرم‏ (1414ق) لسان العرب. قم: نشر ادب حوزه.
  9. ابن هشام انصاری، عبدالله بن یوسف (1404 ق) مغنی اللبیب. قم: مکتبه آیت‌الله مرعشی.
  10. ابن هشام انصاری، عبدالله بن یوسف (1428ق) أوضح المسالک إلی الفیة ابن مالک. مصر: شرکة القدس للتصدیر.
  11. آلوسى، محمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت‏: دار الکتب.
  12. بیضاوى، (1418 ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  13. تفتازانی، سعدالدین (1387 ش). مختصر المعانی. قم: موسسۀ دارالفکر.
  14. تفتازانی، سعدالدین  (۱۴۰۹ ق). شرح مقاصد. قم: نشر شریف الرضی.
  15. جامی، عبدالرحمان (۱۳۵۸ ش‌). الدرة الفاخرة. به‌ کوشش‌ علی‌ موسوی‌ بهبهانی‌. تهران. بی‌نا‌.
  16. جوادی آملی،‌ ‌عبدالله (1400ش). تسنیم تفسیر قرآن کریم. قم: اسرا.
  17. زبیدی، مرتضى (1414ق‏). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت‏: دار الفکر.
  18. زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق‏). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی‏.
  19. زمخشرى، محمود بن عمر (1979م‏). أساس البلاغة. بیروت‏: دار صادر.
  20. الشنقیطی، محمد الأمین (١٤١٥ق). أضواء البیان فی إیضاح القرآن. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر و التوزیع.
  21. صدوق، محمد بن علی (1414ق‌). اعتقادات الإمامیة. قم: کنگره شیخ مفید.
  22.  طباطبایى، محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت‏: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
  23.  طباطبایى، محمدحسین (1428ق). نهایة الحکمة. قم: چاپ مؤسسهٔ امام خمینی.
  24. طبرسى، فضل بن حسن ‏(1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏. تهران‏: ناصر خسرو.
  25. طوسى، محمد بن حسن‏ (1413ق). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی‏.
  26. سید مرتضی، علی بن حسین (1441ق). تنزیه الأنبیاء و الأئمة. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامى.
  27. قمی، أبو القاسم (1430ق). القوانین المحکمه فی الاصول المتقنه. قم: احیاء الکتب الاسلامیة.
  28. کاشانی، فتح‌‌الله بن شکرالله (1423ق). زبدة التفاسیر. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  29.  کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). اصول الکافی. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
  30.  کفعمی، ابراهیم بن علی (1412ق) مصباح الکفعمی. بیروت: مؤسسة النعمان.
  31. مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  32. مکارم شیرازی، ناصر (1421ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسهٔ امام علی بن ابی‌طالب A.
  33. مصطفوى، حسن‏ (1430‏ق) التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  34. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق‏). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت‏: دار القلم .
  35. نور مفیدی، مجتبی (8/1398). درس خارج آشنایی با مقدمات تفسیر.