اصول حکمرانی سیاست خارجی در اندیشۀ قرآنی مقام معظم رهبری: مطالعۀ موردی تفسیر سورۀ ممتحنه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم ، قم، ایران.

3 استاد دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.

چکیده

این مقاله به بررسی اصول حکمرانی سیاست خارجی در چارچوب اندیشۀ قرآنی مقام معظم رهبری می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، استخراج و تبیین اصول حکمرانی سیاست خارجی از تفسیر ایشان از سورۀ ممتحنه است. برای دستیابی به این هدف، از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. در این روش، مضامین پایه مرتبط با اصول حکمرانی سیاست خارجی از بیانات رهبری و متن تفسیر، استخراج گردیدند و در قالب مضامین سازمان‌دهنده و فراگیر دسته‌بندی شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این اصول در اندیشۀ قرآنی مقام معظم رهبری بازتابی از سه اصل کلان‌ است: ۱. عزت و کرامت در روابط بین‌الملل؛ ۲. تعامل حکیمانه و عدالت‌محور و 3. توکل و استعانت از خداوند در سیاست خارجی. این اصول، چارچوبی جامع و راهبردی برای تنظیم‌ سیاست خارجی ارائه می‌دهند که دربردارندۀ مرزبندی با استکبار و حفظ کرامت اسلامی، وحدت امتی (همبستگی ایمانی و نفی ناسیونالیسم)، حکمت (تعامل عقلانی و عدالت‌محور)، مصلحت (توازن اصول‌گرایی و واقع‌نگری)، جهاد حکیمانه (مبارزه با ظلم و دفاع از مظلومان) و توکل و استعانت از خداوند در ارتباطات خارجی است. یافته‌های این تحقیق با اصول سه‌گانۀ سیاست خارجی «عزت»، «حکمت» و «مصلحت» همسو هستند و در پایان به راهبردهای عملیاتی مأخوذ از این اصول نیز اشاره شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Principles of Foreign Policy Governance in the Supreme Leader’s Qur'anic Thought: A Case Study of the Interpretation of Sūrat al-Mumtaḥanah

نویسندگان [English]

  • Muhammad Hosseinpour Asl-Kolshani 1
  • Mohsen Haddadi 2
  • Najaf Lakzai 3
1 M.A. Student in Political Science, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
2 M.A. Student in Political Science, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
3 Professor, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
چکیده [English]

This article deals with the principles of foreign policy governance within the framework of the Supreme Leader’s Qur'anic thought. The main goal of the research is to extract and explain the principles of foreign policy governance from his interpretation of Sūrat al-Mumtaḥanah. To this end, the method of content analysis has been utilized. In this method, basic themes related to the principles of foreign policy governance were extracted from the statements of the leader and the text of the interpretation and categorized into organizing and comprehensive themes. The findings of the research indicate that these principles in the Supreme Leader’s Qur'anic thought are a reflection of three major principles: 1. Dignity and nobility in international relations; 2. Wise and justice-oriented interaction; and 3. Reliance on and seeking help from God in foreign policy. These principles provide a comprehensive and strategic framework for regulating foreign policy that includes demarcation with the arrogant power (istikbār) and preserving Islamic dignity, unity of the Ummah (religious solidarity and negation of nationalism), wisdom (rational and justice-oriented interaction), expediency (balance of principlism and realism), wise jihad (fighting oppression and defending the oppressed), and reliance on and seeking help from God in foreign relations. The findings of this research are concordant with the three principles of foreign policy: “dignity,” “wisdom,” and “expediency”. In conclusion, operational strategies derived from these principles are also pointed out.

کلیدواژه‌ها [English]

  • governance
  • foreign policy
  • Sūrat al-Mumtaḥanah
  • Supreme Leader

مراجع

  1. قرآن کریم.
  2. ابن فارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  3. ایزدی، بیژن. (۱۳۸۰). درآمدی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیه.
  4. امام خمینی، سید روح‌الله  (1391). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
  5. خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۱). تفسیر سورهٔ ممتحنه (چاپ چهارم ).  تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  6. خوشوقت، محمدحسین. (۱۳۷۵). تجزیه و تحلیل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی. تهران: نشر وزارت امور خارجه.
  7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (425ق). مفردات الفاظ القرآن (چاپ اول). بیروت: دارالقلم.
  8. سجادی، سیدعبدالقیوم. (۱۳۸۰). «اصول سیاست خارجی در قرآن». فصلنامهٔ علوم سیاسی، ش١٥، ص١٨٢-١٦٩.
  9. صحرایی، علی رضا؛ محمودی نیا، امین. (1397). «الگوی حکمرانی خوب: چهارچوبی برای تحلیل اقتصاد سیاسی دولت هاشمی رفسنجانی (1368-1376)». فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دورهٔ 8، ش28، ص207-228.
  10. عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر؛ پورعزت، علی‌اصغر. (1403). «تعریف حکمرانی (فراترکیبِ چیستی حکمرانی)». فصلنامه تخصصی حکمرانی متعالی، دورهٔ 5، ش2)، ص63-89.
  11. عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ زاده، محمد (۱۳۹۰)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی فصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی. دورهٔ ۵، ش۲، ص۱۹۸-۱۵۱.
  12. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
  13. کیا، علی‌اصغر؛ فقیهی‌نژاد، مهدی. (1397). «تحلیل مضمون مفاهیم ارتباطات و توسعه در مفاد برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران». مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دورهٔ 6، ش11، ص33-71.
  14. کمالی، یحیی (۱۳۹۷). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاست‌گذاری عمومی، فصلنامه عمومی سیاست‌گذاری عمومی. دورهٔ ۴، ش۲، ص۲۰۸-۱۸۹.
  15. لک‌زایی، نجف؛ اکبری معلم، علی؛ حدادی، محسن. (1403). «موضوع‌شناسی فقهی حکمرانی دینی». فصلنامه دین و قانون، 12(43)، 51-78. https://doi.org/10.225/qjrl.2024.243
  16. مصطفوی، حسن. (1426ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چهارده جلد. چاپ سوم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  17. مقتدر، هوشنگ. (۱۳۵۸). مباحثی پیرامون سیاست بین الملل و سیاست خارجی. تهران: انتشارات دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی.
  18. موسوی، سیدمحمد. (۱۳۸۲). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. تهران: انتشارات باز.
  19. واعظی دهنوی، عباس. (۱۳۹۱). «مبانی سیاست خارجی در اندیشه مقام معظم رهبری». جستارهای سیاسی معاصر. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دورهٔ ۳، ش۱۱، ص١٦٩-١٤١.
  20. ظریف، محمد جواد و سجادیه، سید مهدی. (۱۳۹۳). «صورت‌بندی گفتمان مصلحت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران». دو فصلنامهٔ علمی - پژوهشی دانش سیاسی، دورهٔ ۱۰، ش۲۰، ص١٤٨-١٠٣.
  21. Akhmouch, A., & Correia, F. N. (2016). The 12 OECD principles on water governance – When science meets policy. Utilities Policy, 43(PA), 14-20.
  22. Attride-Stirling, Jennifer, (2001). "Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research", Qualitative Research, Vol. 1, No. 3, 385-405.
  23. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
  24. Brisbois, M. C., & Loë, R. (2016). State roles and motivations in collaborative approaches to water governance: A power theory-based analysis. Geoforum, 74, 202-212.
  25. Morphy, C. (2000). Global governance: Poorly done and poorly understood. International Affairs, 76(4).
  26. B. B. Vieira, F. J. Kliemann Neto, & F. G. Amaral. (2014). Governance, governance models and port performance: A systematic review. Transport Reviews, 34(5), 645-662.
  27. Johnson, J. (2023). Post-9/11 US thinking and approaches to nuclear deterrence: the Bush Doctrine and the role of nuclear weapons in US deterrence strategy. International Politics.
  28. Ratti, L., & Leonardi, A. (2019). Reviving flexible response: An assessment of NATO’s Russian strategy on the alliance’s 70th anniversary. Journal of Slavic Military Studies, 32(2), 145-168. https://doi.org/10.1080/13518046.2019.1618580.
  29. Ryan, Gray W. & Bernard, H. Russell (2003). "Techniques to Identify Themes", Fields Methods. 15(1). February 2003, 85-109.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 23 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری: 17 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 20 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار