Ten Scientific Issues in the Civilizational Reading of the Qur’an

Document Type : Original Article

Author

Faculty Member, Oluome Qurani,Center for Quranic Studies and Culture (CQSC), Islamic Propagation Office Of Qom Seminary Research Deputy (ISCA), Qom.

10.22081/jqr.2026.73898.4375

Abstract

Understanding Islamic civilization and organizing a Qur’an-based body of knowledge regarding civilization—much like any other science—requires a civilizational reading of the Qur’an. In this reading, all epistemic contributions related to the goal of formulating a "theory of civilization" are subjected to data collection, analysis, explanation, and synthesis; however, significant theoretical and methodological challenges lie ahead. Overcoming these challenges is a prerequisite for producing Qur’an-based knowledge concerning civilization. Given that the scientific challenges are numerous and it is impossible to address them all, this article examines ten critical theoretical and methodological challenges facing the civilizational reading of the Qur’an: 1. The scientific lineage of the civilizational reading of the Qur’an; 2. The foundational basis for the existence of human sciences in the Qur’an; 3. Civilization (tamaddun) vs. Civilizational (tamaddunī); 4. First-order vs. second-order knowledge of civilization; 5. The ontological/status-based authority (marja‘iyyat-i sha’nī) of the Holy Qur’an for all sciences; 6. Methodologies for data collection despite the absence of the specific terms tamaddun and ḥaḍārah in the Qur’an; 7. The Qur’an as a source for the theory of civilization; 8. Securing the necessary implications through implicative/connotative meanings (dalālat-i iltizāmī); 9. The most appropriate interpretive approach; and 10. Managing vast amounts of data. The novelty of this article lies in deriving these issues through the objective process of the civilizational reading of the Qur’an. Resolving each challenge serves as a step toward constructing the foundations of the civilizational reading of the Qur’an. Furthermore, this article elucidates the concept of the "ontological/status-based authority of the Holy Qur’an for the sciences" for the first time.

Keywords

References

اعرافی، علیرضا (1391)؛ فقه تربیتی، 2ج، تحقیق و نگارش: نقی موسی؛ قم: انتشارات مؤسسه فرهنگی اشراق و عرفان.
امام، زکریا بشیر (1420ق)؛ أصول الفکر الإجتماعی فی القرآن الکریم(القضایا و النظریات ـ دراسة تحلیلیة)؛ عمان: مکتبة روئع مجد لاوی.
ایازی، محمدعلی (1379)؛ آزادی در قرآن؛ تهران: ذکر.
بهمنی، سعید (1395)؛ شاخص‌های مطلوب قرآنی؛ تهران: دبیرخانة شورای توسعه فرهنگ قرآنی کشور (معاونت مطالعات و برنامه‌ریزی راهبردی).
بهمنی، سعید (1397)؛ نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان: رهیافت‌های توسعة روش نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان سیدمحمدباقر صدر؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
پارسانیا، حمید (1391)؛ جهان‌های اجتماعی؛ قم: کتاب فردا.
حامد التیجانی، عبدالقادر (1416ق)؛ اصول الفکر السیاسی فی القرآن المکّی؛ عمان: المعهد العالمی للفکر الإسلامی دارالبشیر.
حامد التیجانی، عبدالقادر (1389)؛ مبانی اندیشة سیاسی در آیات مکّی، ترجمه و تعلیق: مهران اسماعیلی و متشاق الحُلو؛ قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
خلیلی‌نیا، غلامرضا و رضا الاهی‌منش و علی فضلی (1396)؛ «واکاوی آثار فردی و اجتماعی اخلاق توحیدی قرآن از دیدگاه عالمه طباطبایی  ره»؛ در نشریة شبهه‌پژوهی؛ شماره 12، ص49ـ69.
خیرآبادی، محمد ابواللیث (1412ق)؛ أسس النظام المالی و الإقتصادی فی القرآن؛ مکه: رابط العالم الإسلامی.
رشیدرضا، محمد (1414ق)؛ تفسیر القران الحکیم الشهیر بتفسیر المنار(12جلد)؛ بیروت: دارالمعرفة،.
رضی، سید (1414ق)؛ نهج‌البلاغة، صبحی صالح؛ قم: انتشارات هجرت.
داروین، چارلز (1357)؛ منشأ أنواع، ترجمة نورالدین فرهیخته؛ تهران: انتشارات شبگی.
سروش، عبدالکریم (1380)، تفرج صنع: گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علم انسانی، چ5؛ تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1380.
صدر، سیدمحمدباقر (1421ق)؛ الإسلام یقود الحیاة (موسوعة الشهید الصدر، ج5)؛ قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
صدر، سیدمحمدباقر (1421ق)؛ المدرسه القرآنیّه (موسوعه الشهید الصدر، ج19)؛ قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیه للشهید الصدر.
صدر، سیدمحمدباقر (1423ق)؛ ومضات(موسوعة الشهید الصدر ج17)؛ قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
صفی‌علی‌شاه، حسن (1378)؛ ترجمة قرآن، ج1؛ تهران: انتشارات منوچهری.
طوسی، محمد بن حسن (1411ق)؛ الغیبة(للطوسی)/ کتاب الغیبة للحجة، محقق/ مصحح: عبادالله تهرانی و علی‌احمد ناصح؛ قم: دارالمعارف الإسلامیة.
طباطبایی، محمدحسین (1417ق)؛ المیزان فی تفسیر القرآن، 20ج، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
علم الهدی، سیداحمد (1392)؛ سیاست در قرآن (1): آیات سیاسی قرآن، چاپ دوم؛ تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
قطب، سید (1361)؛ آفرینش  هنری در قرآن، ترجمة محمدمهدی فولادوند، چاپ دوم؛ تهران: بنیاد قرآن. 
کامرانیان، عباسعلی (1387)؛ اقتصاد در قرآن کریم (بررسی آیات اقتصادی قرآن کریم)؛ قم: نشر مجنون.
معرفت، محمدهادی (1429ق)؛ التفسیر الأثری الجامع(6جلد)؛ قم: موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید.
هاشمی کروبی، سیدعلی‌اکبر و حبیب‌الله بابایی (1396)؛ «نظریة عدالت اجتماعی علامه طباطبایی و مبانی آن»؛ در فصلنامة نقد و نظر؛ شماره 86.
واعظی، احمد (1390)؛ نظریة تفسیر متن؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

Files

Share

How to cite

Statistics