معناشناسیِ «اراده» در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.

2 استاد گروه تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.

10.22081/jqr.2025.72288.4252

چکیده

چیستی ارادۀ الهی همواره ذهن متفکران مسلمان را به خود مشغول داشته و دربارۀ آن مباحث کلامی و فلسفی مختلفی درگرفته است. هدف از این مقاله، درک منظور از لفظ «اراده» است که در قرآن به خدا نسبت داده شده است. این تحقیق با بررسی معناشناسانۀ مشتقات این مصدر در قرآن، بر آن است که به معنایی دقیق‌تر از تصوّر معمول از این مفهوم دست یابد. نتایج نشان می‌دهد مؤلفه‌های معنایی اراده؛ عبارتند از: خواستن، اقدام و حرکت، گذر زمان، حکم به آنچه باید بشود، امکان، اختیار و انتخاب، تکرار و پیگیری، و اختصاص به فعل. بررسی کاربردهای ارادۀ الهی در قرآن، نشان می‌دهد که ارادۀ الهی به معنای «فراهم‌سازی مقدمات» برای وقوع یک امر است، و این فرایند ازطریق اسباب و علل عمل می‌کند، نه به‌صورت ناگهانی و بی‌واسطه.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Semantics of "Will" in the Qur'an

نویسندگان [English]

  • Mostafa Nazarzadeh 1
  • Mohsen Alviri 2
1 Ph.D. Student of Islamic History, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
2 Professor, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
چکیده [English]

The quiddity of Divine Will (irāda) has always preoccupied the minds of Muslim thinkers and there have been various theological and philosophical discussions about it. This article aims to understand the meaning of the word "Will" which is attributed to God in the Qur'an. This research is intended to obtain a more precise meaning of this concept by a semantic examination of the derivative meanings of this term in the Qur'an. The results show that the semantic contents of "Will" include: wanting, action and movement, passing of time, decreeing what should be, possibility, volition and choice, repetition and persistence, and designation to action. Examining the functions of "Divine Will" in the Qur'an shows that the Divine Will means "provision of the preliminaries" for an event to occur, and this process functions through means and causes, rather than in a sudden and immediate way.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divine Will
  • human will
  • semantics
  • Qur'an

مراجع

  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌درید، محمد بن الحسن (۱۹۸۸م)، جمهرة اللغة، بیروت: دار العلم للملایین.
    2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۶۴)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، ویرایش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران.
    3. ابن فارس، احمد بن فارس (۱۳۹۹ق)، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، بیروت: دارالفکر.
    4. ابن منظور، محمدبن مکرم (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    5. أزهری، محمد بن احمد (۱۴۲۱ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    6. ایزوتسو، توشیهیکو (۱۳۶۸)، خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    7. ایزوتسو، توشیهیکو (۱۳۷۸)، مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران: فرزان.
    8. برقی، احمدبن محمد بن خالد (۱۳۷۱)، المحاسن، تحقق جلال‌الدین محدث، قم: دارالکتب الإسلامیة.
    9. جزائری، محمدبن نعمة الله (۱۴۰۷ق)، فروق اللغات فی التمییز بین مفاد الکلمات، تصحیح محمد رضوان دایة، دمشق: المستشاریة الثقافیة للجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة.
    10. جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۳۷۶ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تصحیح احمد عبد الغفور عطار، بیروت: دارُالعلم للملایین.
    11. حلی، حسن بن یوسف (۱۳۱۴ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    12. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
    13. سبحانی، جعفر (۱۴۲۸ق)، محاضرات فی الإلهیات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی، قم: مؤسسه امام صادق7.
    14. شیبانی، اسحاق بن مرار (۱۹۷۵م)، کتاب الجیم، قاهره: الهیئة العامة لشئون المطابع الأمیریة.
    15. صاحب، اسماعیل بن عباد (۱۴۱۴ق)، المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتاب.
    16. طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۰ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسۀ الأعلمی.
    17. طباطبایی، محمدحسین (۱۳۸۸)، نهایة الحکمة، قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی.
    18. طبرسی، فضل بن حسن (۱۴۰۸ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفه.
    19. طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۲ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، بیروت: دار المعرفة.
    20. طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵)، مجمع البحرین، تحقیق احمد حسینی اشکوری، تهران: مرتضوی.
    21. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    22. عسکری، حسن بن عبدالله (بی‌تا)، الفروق فی اللغة، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
    23. غروی اصفهانی، محمدحسین (۱۴۰۹ق)، بحوث فی الأصول، دفتر انتشارات اسلامی.
    24. فراهیدی، خلیل بن احمد (بی‌تا)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
    25. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (۱۴۰۳ق)، بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأخیار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    26. مصطفوی، حسن (۱۳۶۸)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    27. مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق)، أوائل المقالات، قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
    28. ملاصدرا، صدرالدین شیرازی (بی‌تا)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    29. یعقوب، إمیل (۱۳۶۷ق)، موسوعة الصرف والنحو والاعراب، بیروت: دار العلم للملایین.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار