مرجعیت قرآن در تنظیم روابط اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jqr.2026.70554.4137

چکیده

با ظهور اسلام و نزول آیات قرآنی، موضوع توحید، محور اصلی تعالیم نبوی قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای‌که اندیشه قبیله‌ای که پیش از ظهور اسلام حاکم بود، به‌تدریج جای خود را به روابط اجتماعی مبتنی بر ایمان به خداوند داد. این نوشتار با هدف بازنمایی روابط مؤثر اجتماعی مبتنی بر «توحید»، در دو سطحِ عوامل ایجابی و سلبی و با روش تحلیل محتوای کیفی انجام ‌شده است. از مهم‌ترین اقدامات ایجابی می‌توان به گسترش روابط برادری با مؤمنان، مراقبت بر کنش‌های منافقان، آمادگی درمقابل تهدیدات دشمنان و تنظیم روابط با اهل‌کتاب یاد کرد. درمقابل، قرآن مؤمنان را از برخی اقدامات سلبی همچون انفعال در روابط با دشمنان، تأثیرپذیری از محیط‌های استکباری و طاغوتی و برقراری روابط گرم و عمیق با کافران پرهیز داده است. تنظیم مؤثر روابط اجتماعی در پرتو آموزه‌های قرآن نه‌تنها منجر به تقویت همبستگی و هویت اجتماعی مؤمنان می‌شود؛ بلکه بر ایجاد زمینه‌های حرکت به‌سوی جامعه‌ای توحیدی تأثیرگذار خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Quran's Authority in Maintaining Social Relations in a Monotheistic Society with an Emphasis on the Possibility of Social Actualization and Examination of its Hindrances

نویسنده [English]

  • Seyed Mohsen Mirsondosi
Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Research Institute
چکیده [English]

With the advent of Islam and the revelation of the Qur'anic verses, the concept of monotheism became the central theme of the Prophet's teachings in such a way that the tribal mindset that had previously prevailed was gradually replaced by the social relations based on faith in God. Using a qualitative content analysis method, this article aims to represent the effective social relations based on "monotheism" on both levels of affirmative and negative factors. Some of the affirmative actions include: fostering brotherly relationships with believers, monitoring the acts of the hypocrites, being prepared for threats from enemies, and establishing relations with people of the Scripture. In contrast, the Qur'an prohibits the believers from certain negative behaviors, such as inaction in relation to enemies, being influenced by the arrogant and satanic environments, and establishing warm and deep relationships with infidels. Effective social relations in light of the Qur'anic teachings not only strengthen the social solidarity and identity of the believers but is also effective in creating the conditions for moving towards a more monotheistic society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Holy Qur'an
  • monotheistic society
  • social relations
  • the Qur'an's authority
  • social monotheism

مراجع

  1. قرآن‌کریم.

    1. ابراهیمی، کاظم (1386)، کارکردهای اجتماعی توحید، روزنامه کیهان، https://rasekhoon.net/article/show/110148
    2. اخلاقی، حلیمه، حسین شرف‌الدین، محمدمهدی صفورایی پاریزی، غلامعلی عزیزی‌کیا (1396)، مبانی هستی‌شناختی سبک زندگی طیبه از دیدگاه قرآن‌کریم» پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، سال پنجم، شماره 8، تابستان 1396، صص 107-128.
    3. جانی‌پور، محمد (1396)، کارکردهای کیفی استفاده از روش تحلیل محتوا در فهم احادیث، دوفصلنامه علوم قرآن و حدیث، دوره 49، شماره 1، شماره پیاپی 98، فروردین 1396، صص 29-52 .
    4. جوادی آملی، عبدالله (1381)، صورت و سیرت انسان در قرآن‌کریم، قم: اسراء.
    5. صدری فر، نبی‌الله، محمدرضا ضمیری، محمد مولوی، محمدصادق جمشیدی‌راد (1396)، واکاوی سنت و ساختار تغییرات اجتماعی (با تأکید بر آیه11سوره رعد) فصلنامه علمی - پژوهشی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، سال هفتم، شماره یک، 1396، صص 139-158.
    6. صدیق‌اورعی، غلامرضا، احمد فرزانه، مهدیه باقری، سیده‌شیوا محمدی (1399)، مبانی جامعه‌شناسی (مفاهیم و گزاره‌های پایه)، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    7. طباطبایی، سید محمدحسین (1378)، تفسیر المیزان، مترجم: محمدباقر موسوی، ناشر: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    8. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    9. کریپندورف، کلوس (1383)، تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
    10. محمدپور، احمد، تحلیل داده‌های کیفی: رویه‌ها و مدل‌ها، مجله انسان‌شناسی (نامه انسان‌شناسی)، سال 1388، دوره: 2، شماره 10، صص 127-160.

     

    1. Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). The narrow corridor: States, societies, and the fate of liberty. New York, NY: Penguin Press.
    2. Birt L, Scott S, Cavers D, Campbell C, Walter F. (2016) Member Checking: A Tool to Enhance Trustworthiness or Merely a Nod to Validation? Qualitative Health Research. 2016;26(13):1802-1811.
    3. Braun, V, & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
    4. Durkheim, E. (1995). The elementary forms of religious life (K. E. Fields, Trans.). New York, NY: Free Press.
    5. Giddens, A. (1990). The consequences of modernity. Polity Press.
    6. Hallaq, W. B. (2013). The impossible state: Islam, politics, and modernity’s moral predicament. New York, NY: Columbia University Press.
    7. Kuru, A. T. (2019). Islam, authoritarianism, and underdevelopment: A global and historical comparison. Cambridge: Cambridge University Press.
    8. Nasr, S. H. (2004). The heart of Islam: Enduring values for humanity. Harper, SanFrancisco.
    9. North, D. C., Wallis, J. J., & Weingast, B. R. (2009). Violence and social orders: A conceptual framework for interpreting recorded human history. Cambridge: Cambridge University Press.
    10. Plantinga, H. (2010). Social norms and values in changing societies. Springer.
    11. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon and Schuster.
    12. Tocqueville, A. de. (2000). Democracy in America (H. Reeve, Trans.). Liberty Fund. (Original work published 1840).

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار