تحلیل ساختارگرای شبکه معنایی واژه زور در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی

2 دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.

10.22081/jqr.2025.72177.4240

چکیده

واژه «زور» در قرآن کریم، که در پنج آیه (کهف: ۱۷، حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲) به کار رفته، از نظر معنایی دارای تنوع و غنای قابل توجهی است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری و کشف شبکه مفهومی واژه «زور» در سیاق‌های قرآنی انجام شده است. اهمیت این مطالعه در فهم عمیق‌تر نظام معنایی قرآن و تبیین پیوستگی لایه‌های معنایی واژگان کلیدی آن نهفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد معناشناسی ساختارگرا (Structural Semantics) است که با تحلیل داده‌های لغوی، قرآنی و تفسیری به ترسیم شبکه معنایی واژه می‌پردازد. یافته کلیدی پژوهش آن است که معانی ظاهراً متفاوتِ «زور»، یک شبکه معنایی منسجم را حول هسته معنایی «انحراف از مسیر یا معیار اصلی» تشکیل می‌دهند. در این ساختار، «تَزَاوَرُ» در سوره کهف (آیه ۱۷) مصداق «انحراف فیزیکی» است، در حالی که در آیات دیگر (حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲)، «زور» به عنوان «انحراف معنوی» در قالب دروغ، باطل و شهادت ناحق به کار رفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که سیاق، نه خالق معنا، بلکه فعال‌کننده یکی از انشعابات این شبکه معنایی است و این انسجام ساختاری، ظرفیت بالای زبان قرآن را در انتقال مفاهیم چندلایه از یک ریشه مشترک آشکار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Structuralist Analysis of the Semantic Network of the Word "Zūr" in the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Reza Mollazadeh 1
  • ali mohammadian 2
1 فلکه پارک - دانشگاه فردوسی مشهد- خوابگاه دانشجوئی فجر یک فاز 1 اتاق 213
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen, Iran.
چکیده [English]

The word "Zūr," used in five verses of the Holy Quran (al-Kahf 18:17; al-Hajj 22:30; al-Furqān 25:4, 72; al-Mujādilah 58:2), possesses notable semantic diversity and richness. This research aims to structurally analyze and uncover the conceptual network of the word "Zūr" within its Quranic contexts. The study's significance lies in providing a deeper understanding of the Quran's semantic system and clarifying the coherence among the semantic layers of its key terms.

Adopting a descriptive-analytical method with a structural semantics approach, this study maps the word's semantic network by analyzing lexical, Quranic, and exegetical data. The key finding is that the seemingly disparate meanings of "Zūr" form a coherent semantic network centered around the semantic core of "deviation from the original path or standard."

Within this structure, tazāwaru (al-Kahf 18:17) exemplifies "physical deviation," whereas in other verses, "zūr" denotes "moral deviation" in the forms of lies, falsehood, and false testimony. This research demonstrates that context does not create meaning but rather activates a specific branch of this semantic network, revealing the profound capacity of the Quranic language to convey multi-layered concepts from a common root.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zūr
  • Holy Quran
  • Structural Semantics
  • Semantic Network
  • Conceptual Evolution
  • Deviation
  • Lie

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 آذر 1404
  • تاریخ دریافت: 31 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 07 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 12 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 22 آذر 1404